Lynch klasiği Mavi Kadife’nin sakladığı imgeler

Mavi Kadife düş ve gerçek arasındaki muallak sınır, psikanalitik öğeler ve yaşamın temiz/kirli hali hepsi David Lynch sinema anlayışı içinde sunulmuştur. Filmin üzerindeki kadife örtüyü kaldıralım ve altından neler çıkıyor bir göz atalım.  
 
BEYAZ ÇİTLER VE MAVİ GÖKYÜZÜ 
Açılışta ve finalde karşımıza gelen mavi gökyüzü altında kırmızı güller, beyaz çitli ev güvenceyi, mutlu, kutsal aile yaşamını temsil eder. ABD’nin ulusal bayrak renkleridir mavi, kırmızı, beyaz. Mutlu itfaiyecilerin el salladığı itfaiye arabası, okul çocuklarının güle oynaya caddeyi geçmesi, bahçesini sulayan yaşlı adam hepsi 10-15 saniye süren bir mutluluk ortamı sunar. Aniden hortum vanası patlar, adam muhtemelen beyin kanaması veya kalp krizi geçirir, olduğu yere yığılır. Ardından otlar arasından böceklerin kaynaştığı iğrenç bir görüntüye ve eşlik eden huzursuz bir müziğe geçeriz. Sanki yer yarılmış ve içine geçmişizdir. “Mutluluk ve kötülük iç içedir” der David Lnych. Küçük Lumberton kasabasının tüm toplumu temsil eden tekinsiz bir yer olduğu yavaş yavaş ortaya çıkar.  
 
İYİ VE KÖTÜ
Genç ve deneyimsiz Jeffrey hastanede yatan babasının yerine hırdavat dükkanında işleri üstlenmek üzere kasabaya geri dönmüştür. Tertemiz, iyi niyetli yeni mezun kolej çocuğudur. Hayatı sorgulayan bir yanı da vardır. Yolda bulduğu kesik kulak onu bir detektif rolüne sokar. Karıncaların sardığı kesik kulak kimindir? Neden kulak kesilmiştir? İyi kadın karakter olarak kolej öğrencisi Sandy (Laura Dern) çıkar karşımıza. Masumiyetin ve ailenin lekesiz kızıdır, Jeffrey’e suçluyu aramasında yardım eder.
Kötü tarafta Dorothy (İsabella Rosselini) ve Frank (Dennis Hopper) ile tanışırız. Frank kötülüğün vücut bulmuş hali gibidir. Eli silahlı, şiddet tutkunu mafya bir karakter. Ödipal komplekslerini, sadomazoşistik isteklerini Dorothy’de uygular. Bar şarkıcısı Dorothy’nin çocuğunu ve kocasını kaçırmıştır. Dorothy “film noir” türünün ‘femme fatale’ karakteri olarak çizilmiş olsa bile tipik özellikleri klişelerden farklıdır. Erdemden yoksun, cazibeli, akıllı, entrikacı, güçlü, geleneksel olmayandır “femme fatale” klişesi. Buradaysa yaşamı için mücadele eden, suistimale ve istismara uğrayan talihsiz bir anne figürüdür. Klasik polisiyelerde ‘femme fatale’ finalde cezalandırılır, buradaysa çocuğuna kavuşur ve anneliğe geri döner.
  
MAVİ VE KIRMIZI 
Her iki renkte filmde yoğun şekilde kullanılıyor. Kırmızı lambalar, kırmızı perdeler, kapının üzerine mavi ışık, Dorothy’nin kırmızı ayakkabıları. Mavi kadife filme adını veren unsur olarak geceyi, arzu ve özlemi temsil ediyor. Kadife tek başına para, pul, servet anlamında. Lynch sinemasında gerçek ve rüyalar arasındaki geçişler uçuşan kırmızı perdeler, yakılan sigara, dumanlar veya yanıp sönen ampuller üzerinden olur.
 
DÜŞ VE GERÇEK
Neyin düş ve gerçek olduğu David Lynch filmlerinde çok net değildir. Dikkatli izleyici için ip uçları hep vardır. Örneğin Dorothy 6 katlı bir apartmanın 7. Katında oturur. Bu kata çıkarken Ray Orbison şarkısı “In Dreams” çalar. Finalde Jeffrey’in bahçedeki beyaz çitin ardındaki şezlongta gündüz saatte uyanması, içerden yemeğin hazır olduğunu söyleyen Sandy’nin sesi onun huzurlu yaşamı kurduğunu gösterir. Sinema Freud’iyen bakışla gündüz görülen düşler olarak tanımlanabilir. Düşlerin Lynch Sineması’nda tüm filmi kapsadığı sadece küçük aralar verdiği de olur.      
 
ARDIÇ KUŞU
 
Gagasında böceklerle karşımıza gelen Ardıç Kuşu filmin önemli sembollerinden. Rüyalarda değişimin sembolüdür. Böcekler kötülüğü temsil ediyorsa onları yok eden Ardıç kuşu değişimin toplumsal baskıların karşı duruşudur. Ardıç kuşu Hitchcock filmlerinde de karşımıza gelir. Örneğin Psycho’da… Sandy bu kuşu rüyasında görmüştür. Kötülükleri bitireceğine inanmaktadır.
 
KESİK KULAK 
Van Gogh’un sevgilisi için kulağını kestiği popüler bir bilgidir. Frank Dorothy ile şiddet kullanarak cinsel ilişkiye girdikten sonra “hayatta kal bebeğim! Bunu en azından Van Gogh için yap!” der. Popüler olana göndermedir. Çoğunluk kesik kulağı bilir de Van Gogh’un sanatından bir haberdir. Başta bu kulaktan içeri giren kamera finalde buradan yine dışarı çıkarken düş bitmiştir.  
 
 RÖNTGENCİLİK 
Jeffrey’nin elbise dolabında saklanarak Dorothy’nin Frank’le sevişmesini seyretmesi insanların röntgencilik tutkusunu yansıtıyor. Sevmiyor olsak sosyal medyada başkalarının yaptıklarınla, ne işimiz olur? Ödipal göndermeler bu sevişme sekansında da vardır; Frank’in Dorothy’i annesi olarak düşlemesi, bakmamasını istemesi gibi… Dorothy’nin sonrasında oğlu durumuna dönüştürdüğü Jeffrey ile sevişmeyi öğretmesi Ödipal üçgeni tamamlar.
 
KARANLIK VE KONTRASTLAR
Lynch sinemasının karanlığı anlatımının vazgeçilmez bir tamamlayıcısıdır. Kasabanın gece karanlığı tehlike doludur, kötüler kol gezer zaten suça bulaşmamış kaç kişi vardır ki? Cinsel sapkınlıklar, çocuk kaçırma, şiddet, baştan çıkarıcı kadınlar, genelevler… hepsi gecenin karanlığında nefes alırlar. Lynch psikanalitik kuramları incelikle işlerken bunları da ışık, müzik ve nesnelerle de besler. Çürümüş toplum parlak bir güneş ışığı altında mutluluğu yaşar görünürken gerçeğinin farkında değildir. Ancak David Lynch gibi birileri çıkıp aynayı tutunca iş değişir.